Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA ĐÔNG PHƯƠNG HỌC
Tiểu luận
Đề tài :
Đổi mới văn hoá trong công cuộc thúc đẩy tiến bộ xã hội Việt Nam hiện nay
Lời nói đầu
1
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Trên con đường xây dựng một đất nước Việt Nam Xã hội chủ
nghĩa giàu đẹp, văn minh, dân chủ thì chính sách mở cửa, đổi mới và hội
nhập hiện nay đã thổi luồng sinh khí mới cho công cuộc thúc đẩy tiến bộ
xã hội này.
Với vốn hiểu biết nhỏ bé chúng tôi xin trình bày đề tài về “ Đổi
mới văn hoá trong công cuộc thúc đẩy tiến bộ xã hội Việt Nam hiện
nay” theo cấu trúc sau :
I.Khái luận về tiến bộ xã hội và đổi mới văn hoá.
II. Những thắng lợi của công cuộc đổi mới văn hoá.
III. Những tiêu cực đã, đang nảy sinh và tồn tại trong đổi mới văn
hoá.
IV. Xu thế và triển vọng.
2
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
I. KHÁI LUẬN VỀ TIẾN BỘ XÃ HỘI VÀ ĐỔI MỚI VĂN
HOÁ
Theo cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng thì :
“Văn hoá và xã hội gắn bó hữu với nhau như hình với bóng. Có thể
nói xã hội là bộ mặt của văn hoá, và văn hoá phải thông qua xã hội, làm
nên môi trường xã hội, để tác động vào các lĩnh vực khác trong cuộc sống
của con người và cộng đồng con người”.
[Phạm Văn Đồng - Văn hoá và xã hội trong Văn hoá và đổi mới, Hà
Nội, Nxb CTQG 1994, trang 10].
Còn tiến bộ xã hội dưới cái nhìn triết học là một quá trình phát
triển lâu dài trong lịch sử.
Không phải mọi quan niệm đều đồng nhất và thống nhất với nhau
về sự tiến bộ. Có thể liệt kê ra đây các quan điểm bi quan, những lập
luận dẫn đến sự phủ nhận tiến bộ xã hội như. Từ thời xa xưa đã xuất hiện
các tư tưởng cho rằng quá khứ luôn tốt hơn hiện đại… Con người sinh ra
đã mắc tội tổ tông sẽ bị chứng kiến ngày tận thế và chịu sự phán xử cuối
cùng của Chúa (theo đạo Thiên chúa). Con người “sống gửi” mà “thác”
mới “về” (Theo tiết lý của đạo Phật). Người ta còn tìm nguyên nhân làm
suy thoái con người, suy đồi văn hoá, đạo đức xã hội chính là mặt trái
của các tiến bộ vũ bão của khoa học kỹ thuật và nó trở thành một căn
bệnh trầm kha vô phương cứu chữa.
Song chúng ta cần xem xét sự phát triển của xã hội, của văn hoá
dưới ánh sáng của quan điểm Macxit.
Trong tác phẩm Toàn tập C.Mac và Ph.Angghen, Angghen viết
rằng :
“Mỗi một sự tiến bộ trong sự phát triển hữu cơ đồng thời lại là sự
thoái bộ vì nó củng cố sự phát triển hữu cơ đồng thời là sự thoái bộ, vì
nó củng cố sự phát triển phiến diện và loại trừ khả năng phát triển theo
nhiều khuynh hướng khác”.
3
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Theo lý luận như trên kinh tế xã hội của học thuyết Mác thì tiến bộ
xã hội là một xu hướng khách quan của lịch sử.
Trong quá trình lịch sử văn hoá, quá trình phát triển các giá trị văn
hoá xã hội là những thành tự vĩ đại nhất của dân tộc ta. Quá khứ làm nên
hiện tại phong phú, hiện tại và quá khứ này sẽ làm nên cái vốn giàu có
nhất, quí báu nhất của một dân tộc.
II.THẮNG LỢI VÀ THÀNH ĐẠT CỦA CÔNG CUỘC ĐỔI
MỚI VĂN HOÁ
Nguyên nhân và các yếu tố làm nên thắng lợi có lẽ nằm chính ở
đặc điểm của con người Việt Nam. Chúng ta có quyền tự hào khi theo
suốt dòng lịch sử con người Việt Nam đã chứng minh được rằng họ luôn
phấn đấu nỗ lực không ngừng đã tồn tại, phát triển và tự khẳng định
mình ở những mức ngày càng cao hơn. Chúng ta luôn có mục tiêu phấn
đấu cao đẹp là chế độ xã hội chủ nghĩa gắn liền với độc lập dân tộc, dân
giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh.
Các chỉ số tăng trưởng về mọi mặt xã hội như giáo dục, văn hoá,
kinh tế toàn là số dương thậm chí so với thời gian trước đó một vài thập
niên, là những con số đáng ao ước. Thực sự công cuộc đổi mới đã mang
lại cho nền văn hoá nước nhà, cho cộng đồng nhân dân, cho xã hội và
cho đất nước những thành quả lớn lao, những kết quả đáng mừng dã thay
đổi diện mạo đất nước một cách đáng kể theo xu hướng ngày một tốt
hơn. Dân ta thực sự không chỉ được ăn no mặc ấm và học hành mà còn ở
những bước đầu đã tiến lên ăn ngon, mặc đẹp và được hưởng thu những
thành quả giáo dục cao trong nước và quốc tế.
Các tiến bộ khoa học và kỹ thuật giúp con người bao quát được cả
thế giới, nắm bắt thông tin, xử lý và tận dụng cơ hội ở khắp hoàn cầu
vào bất cứ thời điểm nào chỉ qua một vài thao tác đơn giản của máy tính
đã được kết nối mạng toàn cầu.
4
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Nếu chỉ xét về mặt này thì quả thực con người và xã hội ta đã vươn
tới một mức độ phát triển văn hoá cao đã bước vào ngưỡng cửa thời đại
văn minh thông tin, văn minh hậu công nghiệp…
Chúng ta biết rằng, quá khứ gắn với hiện tại và luôn hiểu trong
hiện tại. Đổi mới không có nghĩa là xoá bỏ quá khứ hay “nã đại bác vào
quá khứ” mà là làm sống lại cái quá khứ cần khôi phục, bảo tồn song
song với việc kết hợp với cái hiện đại một cách thích hợp.
Qua các di sản văn hoá của bao đời người Việt Nam truyền lại thì
đất nước ta thật giàu có, con người ta thật đẹp đẽ, sống cuộc sống thực
đẹp, thật có ý nghĩa và mang những tâm hồn đẹp đẽ và trong sáng.
Những câu thành ngữ, tục ngữ hay về công ơn cha mẹ, một phần của chữ
hiếu mà người Việt Nam rất tôn vinh, kính trọng và tuân theo như :
“Công cha như núi thái sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”
hay về sức mạnh của tình vợ chồng thuận hoà, nền tảng của sức mạnh
gia đình- nhân tố của sức mạnh xã hội:
“Thuận vợ thuận chống tát bể Đông cũng cạn”
hay sự công nhận và khuyến khích sự phát triển bắt nguồn ngay từ trong
tế bào của xã hội :
“Con hơn cha là nhà có phúc”.
Tính biện chứng và sự logic trong các câu thành ngữ, tục ngữ này
(một phần vô cùng nhỏ bé trong đại dương di sản mênh mông của Việt
Nam ta) đã minh chứng được sự khôn ngoan trong cách xử sự, xử thế,
dẫn đến cách sống đẹp, nền văn hoá hay của một dân tộc.
Nói đến tính dân tộc, tính cộng đồng biểu hiện cho một nền văn
hoá bản địa sống trong luỹ tre xanh, sống hoà hợp trong các làng xã
nông nghiệp nông thôn thì các câu như :
“Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng”
hay
5
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
“Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”
Tinh thần thương yêu đùm bọc, chia sẻ, tương trợ, “chị ngã em
nâng” không chỉ mới có trong thời đổi mới mà nó là truyền thống là cái
nhân, cái nghĩa của người Việt Nam tự bao đời nay. Nó là cái mới được
duy trì từ những cái cũ. Chính nó đã làm cho bao người Nhật, người Hàn
từ ngạc nhiên đi đến kính phục vì cùng ở thời đại văn minh như nhau mà
chưa bao giờ họ chứng kiến được cảnh cả nước nhường cơm sẻ áo, giúp
đỡ sức người, tiền bạc cho bà con vùng lũ lụt như ở Việt Nam.
Chỉ trong một thời gian không dài so với cả tiến trình lịch sử, công
cuộc đổi mới đã khơi dậy sức năng động xã hội của dân tộc Việt Nam.
Con người được giải phóng, được tạo điều kiện phát huy những tiềm
năng của mình, từng bước thoát khỏi tình trạng trì trệ và tâm lý ỷ lại của
thời quan liêu bao cấp: Đóng góp lớn lao vào các thành công của đổi
mới. Khắp các miền đất nước nổi lên những gương điển hình làm giàu,
những địa phương trở nên khấm khá hẳn lên, những tấm gương xoá đói
giảm nghèo, những tấm lòng từ thiện, nhân ái. Vẻ đẹp trong quan hệ giữa
người với người của nền văn hoá mới nảy nở sinh sôi trong công cuộc
đổi mới của đất nước.
Tuy nhiên chính sách xã hội có mặt bị biến chất với những hiện
tượng suy đồi khá rõ rệt. Mặt trái của tấm huy chương, tính hai mặt của
sự phát triển cũng bộc lộ đa dạng và phức tạp.
III. NHỮNG TIÊU CỰC ĐÃ, ĐANG NẢY SINH VÀ TỒN TẠI
TRONG CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI VĂN HOÁ
Hiện nay chúng ta thực hiện đổi mới, chúng ta tranh thủ thời cơ,
tận dụng thời cơ cũng là đẩy lùi nguy cơ.
Cái năng động của xã hội cũng có thể bị đẩy thành cái tuỳ tiện, sự
lợi dụng cơ hội.
6
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
“Để môi trường văn hoá ngày càng ô nhiễm với những hiện tượng
suy đồi có chiều hướng lan rộng và thấm sâu vào cuộc sống con người
thì đó là một nguy cơ thực sự” (Sđd, tr 15).
Bác Hồ đã từng nói : “Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”.
Thời kháng chiến nguy hiểm gian lao, vất vả, thiếu thốn nhưng chúng ta
đã sống mạnh mẽ, lành mạnh, tốt đẹp và cao quí. Một kiểu xã hội văn
minh bất chấp gian khổ, thiếu thốn… Còn ngày nay, trên khắp các báo
chí, phương tiện thông tin đại chúng, những buổi gặp gỡ, hội họp là nói
đến, bàn đến, thảo luận đến các hiện tượng tiêu cực xã hội, các tệ nạn
văn hoá, xã hội, mà chúng vẫn hoành hành, thách thức chúng ta.
Trong phần trên chúng tôi có đề cập đến mặt mạnh, thậm chí là rất
văn minh, tiến bộ của internet, của các phương tiện giao thông liên lạc
và thông tin đại chúng. Khoa học công nghệ thông tin hiện đại ngày càng
phát triển thì càng giúp ích cho cuộc sống nói chung và văn hoá nói
riêng phát triển song cũng đã có những cá nhân và những thế lực lợi
dụng các phương tiện hiện đại này, biến chúng thành những công cụ cho
các mục đích đen tối, làm đồi bại hoá rất nhiều người trên khắp hành
tinh và không ít người Việt Nam ta bằng các hệ thống trang Web văn hoá
đồi truỵ, phản động, bóp méo, bịa, đặt các thông tin gây mất lòng tin
trong dân chúng, hạ thấp uy tín của chúng ta trên trường quốc tế. Những
bàn tay đen đúa làm tha hoá cán bộ, làm hỏng những mầm non của đất
nước, đổi trắng thay đen, uống dòng dư luận thế giới và trong nước để
phục vụ cho lợi ích của một thiểu số người là những vấn đề nghiêm trong
của thời đại ngày nay. Thông tin đại chúng đã trở thành một trong những
công cụ chính trị lợi hại, có uy quyền không thua kém các loại uy quyền
khác ở Việt Nam. Do sự quản lý lỏng lẻo, do có những kẽ hở của pháp
luật, do sự bung ra để “đổi mới” mà nguồn sản phẩm độc hại từ bên
ngoài hay ngay trong nước lợi dụng có thể du nhập và truyến bá không
khó khăn lắm. Đây là một trong những vấn đề cấp thiết, gây nhức nhối
7
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
và băng hoại đạo đức và văn hoá, gây ô nhiễm môi trường xã hội một
cách nghiêm trọng.
Như vậy quá trình thúc đẩy tiến bộ xã hội, nâng cao đời sống và
chuẩn mực văn hoá thời đại ngày nay không cho phép hiện tượng lợi bất
cập hại. Trong lĩnh vực thông tin giải trí, sự cương quyết, thực hiện pháp
luật nghiêm minh, quản lý tốt và thực hiện tốt các chủ trương chính sách
của nhà nước đến từng trang báo, từng bản tin của Đài Phát thanh truyền
hình thì chúng ta mới có thể từng bước làm lành mạnh, làm trong sạch
được môi trường xã hội. Thông tin đại chúng có thể ví như món ăn tinh
thần không thể thiếu của toàn dân. Người dân có thể bỏ bữa sáng chứ
không chịu nhịn một buổi truyền hình quan trọng hay một tin thời sự
nóng hổi trên đài, báo được.
Xét về mặt kiến trúc thượng tầng mà nói khả năng gây ảnh hưởng
tốt và thậm chí cả phản tác dụng của các phương tiện thông tin đại chúng
là rất lớn lao. Khả năng phổ biến tư tưởng và chính trị là rất cao, đồng
thời mang tính nhạy cảm rất lớn. Các phương tiện thông tin đại chúng
thực sự là phương tiện giáo dục đa năng cho mọi người dân của mọi lứa
tuổi, trình độ và thành phần. Càng có những phương tiện hiện đại trong
thời cuộc công nghiệp hoá- hiện đại hoá này thì đất nước ta càng đòi hỏi
ở những người quản lý sự vững vàng, thông minh, sáng tạo và trách
nhiệm để sử dụng các phương tiện ấy có kết quả hơn.
Văn hoá độc hại gây ra những hậu quả khôn lường khó thể kết hết.
Người ta từng kết tội truyền hình và phim ảnh (nhất là ở phương Tây) đã
là một trong những nguyên nhân chính tạo ra làn sóng bạo lực và tội ác
trong lứa tuổi thanh niên và vị thành niên, rất đáng báo động ở các học
sinh trung học (như tại Mỹ). Sinh viên, học sinh… là con nghiện của các
loại thuốc phiện, ma tuý, thuốc lắc dù họ chưa làm ra tiền để mua những
thứ ấy… và các hành vi tội phạm tất nhiên đã xảy ra để có tiền hút chích:
Cướp đoạt, trấn lột, buôn bán ma tuý, thậm chí giết người. Khi đến một
cửa hàng băng đĩa, điểm đáng lo ngại và đau lòng là nhiều người (và cả
8
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
nhiều thanh thiếu niên) thích thuê xem băng đĩa phi văn hoá, phản văn
hoá, những thứ kiếm hiệp tồi tệ, bạo lực, khiêu dâm, đồi truỵ, hơn là
thuê những bộ phim hay, lành mạnh, có giá trị khác.
Những giá trị văn hoá truyền thống và hiện đại bị đảo lộn, thậm chí
bị xem thường và chà đạp. Chỉ vì mấy tép heroin mà con sẵn sàng kề dao
vào cổ cha mẹ đòi tiền, chỉ vì vài mét đất hàng rào mà anh em ruột hay
những người hàng xóm cận kề “tối lửa tắt đèn có nhau” đã đâm chém
gây án mạng. Rồi những hành vi, lời nói thiếu văn hoá làm phiền lòng
các bậc phụ huynh, thầy cô, làm bẩn tai những người có văn hoá vẫn
chưa bị tẩy sạch và xoá bỏ trong nếp sống ngày thường của người dân.
IV. XU THẾ VÀ TRIỂN VỌNG
Chúng ta đều biết rằng muốn có một xã hội tốt, một nền văn hoá
cao thì phải có con người tốt. Con người tốt này chỉ được sản sinh ra
trong môi trường xã hội tốt. Đây là quan hệ biện chứng thiên biến vạn
hoá giữa con người và xã hội chúng ta đã có sự chỉ đạo sáng suốt của
Đảng, của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, dân chủ, công
bằng văn minh. Nhà nước của chúng ta là nhà nước do dân, và vì dân vì
thế con người và cộng đồng đóng vai trò chủ đạo trong công cuộc tự cải
tạo mình và cải tạo xã hội, cải tạo môi trường sống và môi trường xã hội
trong quá trình vươn lên và không ngừng tự hoàn thiện mình. Như vậy
giáo dục quốc dân là quốc sách hàng đầu trong toàn bộ công cuộc đổi
mới. Để có một thế hệ trẻ và toàn bộ nhân dân lao động có học vấn ngày
một nâng cao, đủ kỹ năng, phẩm chất và tri thức tiến kịp thời đại phục
vụ cho công cuộc xây dựng đất nước hiện đại hoá và công nghiệp hoá, để
có đội ngũ các công nhân, kỹ sư… lành nghề, các nhà quản trị kinh
doanh giỏi, nhạy bén, những nhà khoa học - công nghệ hứa hẹn, những
công chức mẫn tiệp thì chúng ta cần một nền giáo dục toàn dân có hiệu
quả cao. Công cuộc xây dựng hạ tầng cơ sở và củng cố kiến trúc thượng
tầng để phát triển kinh tế, xã hội và văn hoá chính là các nhân tố quyết
9
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
định chỉ số phát triển của đất nước. Giáo dục đó chính là hiện tại và
tương tai của dân tộc ta.
Khi đã nhận thức được sự lợi hại của giáo dục chúng ta phải khắc
phục được những yếu kém của nền giáo dục của chúng ta hiện nay. Chất
lượng dạy và học ở tất cả các bậc học, ngành học, các hình thức giáo
dục, đào tạo cần được nâng cao hơn. Một điều đáng mừng là Đảng và
Nhà nước ta đã và đang đầu tư thích đáng cho ngành giáo dục. Lấy
trường Đại học KHXH- NV để làm một minh chứng thì chúng ta cũng
thấy rằng về mặt bằng vật chất, trang bị kỹ thuật trường ta đã ngày một
khang trang hơn. Song sự phát triển này chưa có nghĩa là chất lượng dạy
và học cũng tăng triển đột biến.
Ở mọi miền đất nước sự nghiệp xoá mù chữ vẫn được đẩy mạnh.
Hình ảnh các cô bé, cậu bé dân tộc hồn nhiên cắp sách đến trường. Đại
diện các em mới đây ra Hà Nội để nhận học bổng quỹ Vừ A Dính, dù
chính em ấy mới hai năm trước đây còn trốn dưới gầm giường, không
chịu đi học khi cô giáo đến nhà cổ vũ em đến trường.
Một điểm nhấn rất cần chú ý là sự chú trọng cho giáo dục chuyên
nghiệp, giáo dục đại học và sau đại học nhằm đào tạo các chuyên gia
ngành cần thiết cho tương lai của đất nước, cho sự nghiệp xây dựng xã
hội mới. Nhất định chúng ta phải nâng cao được nền giáo dục quốc dân-
Thành quả để chứng minh tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa.
Các công tác tổ chức đời sống văn hoá, văn nghệ, vui chơi giải trí
lành mạnh, các công ty và tổ chức giải trí cần được thiết lập, củng cố và
quản lý chặt chẽ ở khắp các vùng, miền trên đất nước.
Những hoạt động văn hoá xã hội không phải là các hoạt động phi
sản xuất mà trong mối quan hệ biện chứng và hữu cơ chúng nằm trong
chiến lược phát triển con người, nằm trong toàn cục hài hoà giữa tăng
trưởng kinh tế với phát triển văn hoá xã hội. Sự kết hợp hữu cơ này là
một nét truyền thống mang bản sắc Việt Nam. Đây là một nội dung cơ
10
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
bản trong định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với xu thế tiến bộ của
thời đại ngày nay.
Để đi đến kết luận cho bài tiểu luận này, chúng tôi muốn khẳng
định rằng tiến bộ xã hội là một diễn biến mà những con người sống trong
xã hội đều mong ước. Một xã hội tốt đẹp mang vẻ đẹp của một nền văn
hoá đang được đổi mới, mang nét thanh xuân của thời đại, mang những
giá trị truyền thống và hiện đại hoà quyện nhau. Chúng ta thật may mắn
và tự hào là những người chứng kiến và hưởng thụ được những thành
quả tích cực của chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của một công cuộc
kiến thiết đất nước theo xu hướng mở cửa, hội nhập như hiện nay.
11
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Triết học, Bộ toàn tập 1- 2- 3. Dùng cho nghiên cứu sinh và học
viên cao học không thuộc chuyên ngành Triết học, Bộ GDĐT, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2001.
2. Đề cương về văn hoá Việt Nam, Đảng cộng sản Việt Nam, Hà Nội
1943.
3. G.S Nguyễn Đức Bình, Vì một nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản
sắc dân tộc- Báo cáo chuyên đề văn hoá khoa học, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội 1996.
4. Phạm Văn Đồng, Văn hoá và Đổi mới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội 1994.
12
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét