phong tục “trầu cau” và “hút thuốc lào”

Lời nói đầu
Việt Nam là một đất nước được hình thành từ nền văn hóa văn minh
lúa nước, bởi vậy nền văn hóa lúa nước ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt lối
sống, cách ăn măc, sản xuất, giao lưu cho tới phong tục tập quán được hình
thành từ rất sớm và rất đa dạng. Cùng với quá trình lao động sản xuất những
cư dân trồng lúa nước đã taọ ra cho mình những phong tục tập quán riêng
mang đậm đà tính bản sắc của mình. những điều đó đã tạo nên những giá trị
văn hóa mà cho tới nay vẫn còn tồn tại ở các làng quê nông thôn vùng văn
hóa đồng bằng Bắc Bộ đó là : hình thái xã hội, gia đình, họ hàng, cấu trúc
nhà ở, quan hệ sản xuất, phương thức sản xuất, cho tới văn hóa , phong tuc
tập quán… vì văn hóa nông thôn Việt rất đa dạng phong phú nên ở đây tôi
xin nói về một phong tục tập quán của nông thôn Việt Nam có trong cuộc
sống đời thường đó là phong tục “trầu cau” và “hút thuốc lào”.
Thông qua bài viết tôi muốn giới thiệu về nguồn gốc sự ra đời và qua
trình phát triển của hai phong tục này. Để đóng góp thêm một số kiến thức
cho nhưng người muốn tìm hiểu về văn hóa về đất nước con người việt
Nam.
Do còn thiếu kinh niệm nên bài viết chưa được hay, còn sơ sài, thiếu
sót. Vì vậy mong đựợc sự thông cảm và đóng góp ý kiến của thầy cô và bạn
đọc.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn !
Từ lâu đời, Trầu cau đã gắn liền với đời sống của người Việt. Trầu
cau được dùng để tiếp khách hàng ngày, trầu có mặt trong mỗi cuộc vui
buồn của làng quê. Ngày xưa, trầu cau là vật lễ trong các lễ tế thần, tế gia
tiên, lễ tang, lễ cưới, hỏi, lễ thọ, lễ mừng Ngày nay, trầu cau vẫn là thứ
không thể thiếu trong việc giao hiếu, kết thân, cưới hỏi , bởi miềng trầu tuy
đơn giản nhưng mang bao ý nghĩa sâu đậm trong đời sống văn hóa của
người Việt Nam.
Ăn trầu là phong tục cổ truyền của người Việt và phổ biến ở vùng
nhiệt đới châu Á, châu Đại Dương (ở Miến Điện trầu gọi là "kun-ya", Ấn Độ
trầu gọi là "paan", Philippines trầu gọi là "nga-nga" ). Ở mỗi nơi, mỗi vùng,
vật liệu ăn trầu có khác nhau nhưng sự khác nhau đó không đáng kể, về cơ
bản là dùng hỗn hợp lá trầu không, cau, vôi.
Với người Việt Nam, trầu cau còn là biểu hiện nét văn hóa độc đáo
của cộng đồng. Miếng trầu tuy rẻ tiền nhưng chứa đựng nhiều tình cảm, ý
nghĩa, giàu nghèo ai cũng có thể có, vùng nào cũng có. Dân gian có câu
"Miếng trầu là đầu câu chuyện", miếng trầu thắm têm vôi nồng luôn là sự
bắt đầu, sự khơi mở tình cảm. Miếng trầu đi đôi với lời chào, lời thăm hỏi
hay làm quen:
"Tiện đây ăn một miếng trầu
Hỏi rằng quê quán ở đâu chăng là".
Quý nhau mời trầu, ghét nhau theo phép lịch sự cũng mời nhau ăn trầu
nhưng "cau sáu bổ ra thành mười". Đối với các nam nữ thanh niên xưa thì
miếng trầu là nguyên cớ để bắt đầu một tình yêu, một cuộc hôn nhân "Miếng
trầu nên dâu nhà người". Trong việc cưới xin, nhận lễ vật trầu cau là đồng
nghĩa với việc nhận lời cầu hôn, là giao ước giữa hai họ. Trong mâm lễ vật
cưới hỏi của nhà trai không thể thiếu buồng cau, tệp trầu và vôi. Đó là một
nghi thức độc đáo của người Việt.
Tục ăn trầu ở Việt Nam có khi nào thì chưa ai xác minh được một
cách chính xác, Ăn trầu là phong tục cổ truyền của người Việt. Tương truyền
có từ thời Hùng Vương và gắn liền với một câu chuyện cổ tích nổi tiếng:
Chuyện Trầu Cau.
Với người Việt Nam, trầu cau là biểu hiện của phong cách, vừa là thể
hiện tình cảm dân tộc độc đáo.Miếng trầu là đầu câu chuyện. Với thôn dân
Việt Nam, miếng trầu thắm têm vôi nồng cùng cau bổ tám bổ tư , vỏ chay rể
quạch luôn là sự bắt đầu, sự khơi mở tình cảm. Miếng trầu làm người với
người gần gũi, cởi mở với nhau hơn. Miếng trầu cũng làm người ta ấm lên
trong những ngày đông lạnh giá, làm nguôi vợi bớt nỗi buồn khi nhà có tang,
có buồn được sẻ chia cảm thông bởi họ hàng bạn bè làng xóm. Và với các
nam nữ thanh niên xưa thì nó là cội nguồn để bắt đầu tình yêu, bắt đầu câu
hát, để vào với hội làng hội nước

Tráp đựng trầu
Cây cau thẳng, dây trầu mềm, khắp xứ sở Việt Nam đâu mà không thấy,
hàng cau phía trước bên bể nước mưa và giàn trầu trong mỗi ngôi nhà nơi
thôn dã luôn là biểu hiện của sự thái bình. Trong Nam có 18 thôn vườn trầu,
tổng diện tích hàng trăm cây số vuông. Ngoài Bắc, dọc các thôn xóm ven
sông Hồng, ngày xưa tới đâu mà chẳng nghe câu hát :
"Ru con con ngủ cho rồi
Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu.
Mua vôi chợ Quán, chợ Cầu,
Mua cau Nam phố, mua trầu chợ Dinh."
Và ở miền Trung, đâu đâu cũng thấy thấp thoáng bóng cau bên cạnh bóng
dừa và văng vẳng đâu đây câu hát :
" Bồng em mà bỏ vô nôi,
Cho mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu
Mua vôi chợ Quán , chợ Cầu
Mua cau Bát Nhị , mua trầu Hội An."
Sách xưa thì ghi: "Ăn trầu làm thơm miệng, hạ khí, tiêu cơm" những
vật dụng cho việc ăn trầu hôm nay vẫn thấy, đó là cơi trầu (gắn liền với câu:
đàn bà sâu sắc như cơi đựng trầu), là dao bổ cau (gắn liền với câu: mắt sắc
dao cau), là chiếc âu trầu, là bình vôi, chìa vôi, ống vôi, là khăn, là túi đựng
trầu.Nhà giàu còn đựng được tráp trầu, khay trầu sơn màu khảm trai rất đẹp .
Như thế đủ thấy trầu cau gắn liền với sinh hoạt của nông thôn ta chặt chẽ và
lâu đời biết dường nào.
Tục ăn trầu được chia làm hai loại :
+Thứ nhất là được dùng trong cuộc sống hàng ngày mang giá trị đời
thường dùng tiếp khách hàng ngày, như bát chè xanh, như điếu thuốc lào.Ở
vùng nông thôn miền Bắc miếng trầu trở thành món ăn tinh thần không thể
thiếu được, đặc biệt là các bà các mẹ tuổi đã cao răng đã rụng nhưng lúc nào
trong miệng cũng móm mém nhai trầu, nhai hết miếng này tái miếng khác
suốt ngày. Những người ăn trầu lâu trở nên nghiện , người ghiện trầu đôi khi
run tay dù đói no phải ăn một miếng trầu cau.
+ Ngoài ra trầu cau còn được biết tới là một nét văn hóa tinh thần
không thể thiếu. Là một thứ đầu của các sự lễ nghĩa, trầu làm sính lễ trong
buổi lễ tế thần, tế gia tiên, lễ tang ,đám hỏi, lễ thọ, lễ mừng trầu thay cho
thiệp báo, thiệp mời trước ngày hôn lễ, trầu có mặt trong mỗi cuộc vui buồn
của làng quê, Xuân đến, Tết về, trầu cau còn là quà tặng.
Thơ Nguyễn Khuyến có câu :
"Kiếm một cơi trầu sang biếu cụ
Xin đôi câu đối để mừng ông."
Trầu cau còn là đồ cúng lễ, ngày giỗ. Dân gian có câu:
"Sửa cơi trầu, đĩa hoa dâng cụ"
Để tưởng nhớ tổ tiên, để ghi nhớ công ơn nuôi nấng sinh thành của bậc
tiền nhân. Trầu cau gần gũi với sinh hoạt của người Việt như thế nên hiển
nhiên nó cũng trở thành hình tượng của văn học dân gian. Sự tích Trầu
Cau là một câu chuyện bi ai mà thắm đượm nghĩa tình với hình tượng khó
quên cây cau-người chồng, dây trầu-người vợ và hòn đá (vôi) - đứa em
trai chồng
Trầu cau trong triết lý người Việt Nam
Ở Việt Nam, mọi thứ thường đi đôi theo nguyên tắc âm dương hài
hoà. Khái niệm “âm dương” có thể gặp trong nhiều lĩnh vực : xin âm
dương ( tung hai đồng xu sao cho một sấp, một ngửa. ) , ngói âm dương
( ngói lợp nhà kiểu viên sấp, viên ngửa). Người Việt Nam từ tư duy đến
cách sống , từ các dấu vết cổ xưa đến thói quen hiện đại, khắp nơi đều toát
lên tính cách quân bình âm dương như một đặc trưng chung nhất.
Tục ăn trầu cau tiềm ẩn một triết lý về sự tổng hợp của nhiều chất khác
nhau : Cây cau vươn cao là biểu tượng của trời (dương) , vôi đất đá biểu
tượng của đất (âm) , dây trầu mọc lên từ đất , quấn quýt lấy thân cau ,
biểu tượng cho vai trò trung gian hoà hợp . Trầu cau nhai làm một , miếng
trầu có cái tươi ngọt từ hạt cau , cái cay của lá trầu, cái nồng nàn của vôi,
cái bùi của rễ tất cả tạo nên một chất kích thích , làm cho thơm mồm, đỏ
môi .
Miếng trầu còn tàng ẩn, tiềm ẩn tình nghĩa anh em ở nơi sự tích trầu - cau
- vôi: Sống chia rẽ anh em là chết. Sự hối hận đền bù cho cái chết, bằng
cái chết Chết rồi nhưng vì biết hối hận nên lại sống lại, hóa thân nơi trầu
- cau - vôi, hòa hợp nơi miếng trầu. Một triết lý nhân sinh huyền nhiệm,
tuyệt vời, không cần rao giảng rườm lời như triết lý Tây, không cần "thiên
kinh địa nghĩa" như triết lý Tàu. Triết lý Việt Nam thường là "triết lý vô
ngôn" mà hay. Mà mầu nhiệm. Mà đầy tính "hiệu quả". ngôn" mà hay.
Mà mầu nhiệm. Mà đầy tính "hiệu quả".
Nét đẹp và giá trị của văn hoá trầu cau:
Tục ăn trầu cũng là một trong những yếu tố cấu thành nền văn hoá Việt
Nam, hơn thế nữa, nó chính là một nét giao tiếp đặc sắc của người Việt,
mang nặng tình người và chở nặng tính người nhất.
Trầu cau gần gũi với sinh hoạt của người Việt nên hiển nhiên nó cũng trở
thành hình tượng của văn học dân gian. Sự tích Trầu Cau là một câu
chuyện bi ai mà thắm đượm nghĩa tình với hình tượng khó quên cây cau-
người chồng, dây trầu-người vợ và hòn đá (vôi)-đứa em trai chồng
Rồi đến cả trăm câu ví, câu đố, ca dao, ngạn ngữ, tục ngữ dân gian mà tập
trung nhất là những bài, những câu của trai gái nói, hát với nhau gọi là
những câu hát trao duyên, câu hát mời trầu. Hát mời trầu có tới hàng trăm
câu hát khác nhau nhưng câu nào cũng nói tới trầu, cau, vôi, vỏ hoặc nói
về cái tài của người bổ cau, têm trầu. Câu hát mời trầu cũng là câu hát bày
tỏ lòng mình. Bên cạnh những "vôi nồng", "miếng trầu cánh phượng",
"cau bổ bốn bổ ba", là những "trầu giải yếm giải khăn", "trầu loan, trầu
phượng, trầu tôi trầu mình" là những "trầu tính trầu tình", "trầu nhân, trầu
ngãi" để rồi thành "trầu mình lấy ta", "trầu nên vợ nên chồng". Tục ăn
trầu còn gắn với phong tục nhuộm răng đen để có những má hồng răng
đen tiêu biểu của cái đẹp con gái thuở nào. Người thôn nữ má hồng răng
đen, một thuở đã trở thành hình ảnh làm si mê biết bao chàng trai, như câu
ca xưa:
"Mình về mình nhớ ta chăng
Ta về ta nhớ hàm răng mình cười
Năm quan mua lấy miệng cười
Mười quan chẳng tiếc, tiếc người răng đen."

Đối với người Việt Nam, trầu cau là biểu tượng của tình cảm. Gặp nhau
sau câu chào, người ta mời trầu. Mời trầu để làm quen, và để tỏ lòng tin
cậy Một người phương Tây đến Việt Nam thế kỷ 17 nhận xét: Người
Việt Nam đi đâu cũng có túi trầu mang theo. Gặp nhau, sau câu chào hỏi,
cởi túi trầu, người nọ lấy miếng trầu ở túi người kia, rồi vừa ăn trầu "của
nhau" vừa trò chuyện Mến yêu, tin cậy, lịch sự biết bao!
Cau trầu còn biểu đạt tình yêu nam nữ một cách rất tinh tế và ý nhị.
Này đây là miếng trầu tỏ tình của người con gái đưa cho người con trai:
Vào vườn hái quả cau xanh
Bổ ra làm sáu mời anh xơi trầu
Trầu này trầu tính, trầu tình,
Trầu loan, trầu phượng, trầu mình lấy ta.
Hay khi người con gái cầm miếng trầu do người bạn trai trao, hiểu rõ đó
không chỉ đơn giản là trầu :
Miếng trầu ăn nặng bằng chì
Ăn rồi em biết lấy gì đền ơn.

Cái "bạo dạn" của người thôn nữ xưa không đi "quá" đến sự "trâng tráo"
mà được "cân bằng" lại bằng sự "giữ gìn", giữ lấy cái mà phương Tây
xem là "nữ tính" hơn cả: tính e thẹn:
Sáng nay em đi hái dâu
Gặp hai anh ấy ngồi câu thạch bàn
Hai anh đứng dậy hỏi han
Miệng nói tay cởi túi trầu mời ăn.
Thưa rằng: Bác mẹ em răn
Làm thân con gái chớ ăn trầu người
Phép biện chứng vừa bạo dạn, vừa e thẹn đúng nơi, đúng lúc, là nghệ
thuật sống của người thanh nữ Đó là nghệ thuật chối từ mà giờ đây ít ai
chịu học vì đã quá quen với sự "thu nhận".
"Nên vợ, nên chồng" rồi, thì khi người chồng ra đi vì việc công vì việc
quân, người vợ đảm cũng têm trầu, giữ tình nghĩa nơi miếng trầu tiễn
chồng ra trận:

Túi gấm cho lẫn túi hồng
Têm trầu cánh kiếm cho chồng đi quân.
Một giá trị đẹp, một cử chỉ đẹp. Đẹp và lịch sự. Duyên thầm. Tình ẩn.
Tiềm ẩn nơi miếng trầu. Một lời chúc phúc. Một ý mong chiến thắng.
Qua thi ca trầu cau liên quan đến tình duyên, về hôn nhân đôi khi
không đòi hỏi mâm cao cổ đầy, bạc vàng châu báu, nhưng tuyệt đối phải có
trầu cau, các vùng thôn quê đôi khi hai gia đình nhận lễ vật trầu cau, chai
rượu trở thành thông gia. Mặc dù ngày nay, con người đã tiến xa hơn trong
nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội - văn hóa, nhưng đây là một phong tục đẹp,
thể hiện bản sắc riêng, lưu lại mỹ tục đó, trầu cau làm sính lễ tăng thêm phần
long trọng, nhà gái nhận lễ vật tặng bà con, hàng xóm gói trà, cái bánh, trái
cau lá trầu, dù ít người còn ăn trầu chẳng ai từ chối.
Đối với người Việt Nam, tục ăn trầu phải đủ bộ ba trầu, cau, vôi như sự
tích trầu cau đã đề cập. Phải có đầy đủ những vật dụng gắn với việc ăn
trầu như ngày nay vẫn thấy, đó là cơi trầu, là dao bổ cau, là chiếc âu trầu,
là bình vôi, chìa vôi, ống vôi, là khăn, là túi đựng trầu. Nhà giàu còn đựng
được tráp trầu, khay trầu sơn màu khảm trai rất đẹp. Như thế đủ thấy trầu
cau gắn liền với sinh hoạt của nông thôn ta chặt chẽ và lâu đời biết dường
nào.
Trầu cau còn là một thứ đi đầu các sự lễ nghĩa. Ngoài việc phục vụ tục ăn
trầu của người Việt, trầu cau còn là lễ vật không thể thiếu trong các lễ lạc,
giỗ, chạp. Dân gian có câu "Sửa cơi trầu, đĩa hoa dâng cụ" để tưởng nhớ
tổ tiên, để ghi nhớ công ơn nuôi nấng sinh thành của bậc tiền nhân. .
Bất kỳ giỗ, chạp lớn hay nhỏ cũng phải có đĩa trầu cau đặt trên bàn thờ
cúng tổ tiên, ông bà. Trong ngày tết luôn luôn có đĩa trầu cau trên các bàn
thờ để cầu tài lộc cho năm mới. Cau thờ phải chọn trái cau xanh, to, ruột
nhiều, vỏ mỏng. Trầu chọn lá trầu xanh, to không bị rách Ngoài ra trầu
cau còn để tiếp khách đến chúc xuân đầu năm. Đặc biệt, nét văn hóa
truyền thống được lưu truyền đến ngày nay, đó là đi chợ mở hàng trước
hết phải mua trầu cau rồi mới mua các thứ khác. Ở nhiều địa phương vào
sáng mồng một tết có bà già gánh trầu cau đi bán, khi nghe tiếng rao “ Ai
mua lộc đầu năm đây!” thì nhà nhà đều nhanh chân chạy ra chọn mua,
không trả giá mà tùy lòng hảo tâm của mỗi người.
Trong tang ma ngoài việc cúng trầu cau, khi đưa tang phải có khay trầu để
mời bà con đưa đám. Lúc tạ lễ với đội Ông Công phải có đĩa trầu cau.
Trong phong tục cưới hỏi, trầu cau càng quan trọng hơn. Có hẳn một lễ
riêng gọi là “Lễ hỏi/bỏ trầu cau”. Lễ này từ nhà trai mang đến nhà gái,
gồm có tiền, vàng, bánh trái, và không thể thiếu trầu cau. Lễ này ghi
nhận sự thoả thuận thống nhất giữa 2 nhà trai- gái kết tình sui gia.
Ở lễ cưới, quả (mâm) trầu cau phải được phủ khăn đỏ thể hiện sự may
mắn và luôn đặt ở vị trí đầu tiên trong các vật phẩm làm lễ (bánh trái, trà,
rượu, tiền vàng, ). Điều đó thể hiện trầu cau là lễ vật đặc biệt quan trọng
gắn kết duyên phận của con người.
Miếng trầu, đơn giản thế thôi: Trầu, cau, vôi, nếu có thể thêm tí vỏ, viên
thuốc lào (với người ăn "trầu thuốc"). ấy thế mà miếng trầu mang đậm "cá
tính con người". Người ta têm trầu là để mời trầu, mời người khác ăn trầu.
Nét tài hoa của người Việt còn thể hiện trong việc têm miếng trầu.
Nhìn miếng trầu được têm người thưởng thức không chỉ hiểu rõ tình cảm
của người mời trầu mà còn đánh giá được sự khéo tay của người têm trầu.
G.S Trần Quốc Vượng viết: "ăn trầu, càng biết được "tính nết" người têm
nó. Giản dị hay cầu kỳ. Đậm đà hay nhạt nhẽo, do chất lượng vôi bôi trên lá
trầu, và khi có miếng trầu "ở giữa đậm quế hai đầu thơm cay" Têm trầu là cả
một nghệ thuật, nhất là trong lễ cưới có trầu têm cánh phượng có cau vỏ trổ
hoa Bày trầu lên đĩa, hạt cau phải sóng hàng, trầu vào giữa, đĩa trầu bày
năm miếng hay mười miếng, khi đưa phải bưng hai tay. Tế gia tiên thì trầu
têm, còn tế lễ thiên thần thì phải có ba lá trầu phết một tí vôi trên ngọn lá và
ba quả cau để nguyên. Khi mời trầu, miếng trầu không chỉ gói gọn trong nó
tình cảm nồng thắm mà còn thể hiện cái nết khéo tay, hay mắt của người têm
Trong dân gian, một cơi trầu têm khéo léo có thể nói lên tài hoa của một cô
gái. Qua đó còn phần nào thấy được cả nề nếp giáo dục của gia đình. Chỉ là
têm một miếng trầu mà dân gian đã tinh tế sáng tạo ra nhiều kiểu dáng khác
nhau: trầu cánh phượng, trầu cánh kiếm, trầu mũi mác, trầu cánh quế Tùy
hoàn cảnh, tùy tình huống, miếng trầu được têm theo những cách khác nhau
và ý nghĩa tượng trưng của từng kiểu dáng cũng thật rõ ràng. Miếng trầu có
khi là vật giao duyên giữa đôi trai gái:
"Trầu vàng nhá lẫn trầu xanh
Duyên em sánh với tình anh tuyệt vời"
Nam nữ gặp nhau thường mời trầu nhau, thăm hỏi nhau để tạo ấn tượng tốt
đẹp ban đầu. Mời trầu không ăn thì trách móc nhau:
- "Đi đâu cho đổ mồ hôi
Chiếu trải không ngồi trầu để không ăn".
- "Thưa rằng bác mẹ em răn
Làm thân con gái chớ ăn trầu người".
Khi đã quen hơi bén tiếng, trai gái cũng mượn miếng trầu để tỏ tình, nhất là
các chàng trai nhờ miếng trầu mà tán tỉnh:
- "Từ ngày ăn phải miếng trầu
Miệng ăn môi đỏ dạ sầu đăm chiêu".
- "Cho anh một miếng trầu vàng
Mai sau anh trả cho nàng đôi mâm".
Trong hôn nhân, trầu cau có một vai trò quan trọng. Tuy miếng trầu không
đắt đỏ gì "Ba đồng một mớ trầu cay" nhưng "Miếng trầu nên dâu nhà
người". Trong lễ cưới, hỏi không bao giờ thiếu miếng trầu quả cau, trong
mâm cỗ cúng tơ hồng - vị thần của hôn nhân cũng vậy, bao giờ cũng phải có
buồng cau và tệp lá trầu. Người ta xem buồng cau có đẹp không, cuống lá
trầu có tươi không mà ước đoán được rằng đôi lứa ấy có đẹp duyên không.
Theo tục lệ, nhà ai có con gái gả chồng, sau khi ăn hỏi xong cũng đem trầu
cau biếu hàng xóm và bà con nội ngoại. Vì miếng trầu là tục lệ, là tình cảm
nên ăn được hay không cũng không ai từ chối.
Miếng trầu nồng thắm luôn có mặt trong hôn lễ là sự khơi gợi, nhắc
nhở mọi người hướng về một tình yêu son sắt, một cuộc sống vợ chồng gắn
bó, thủy chung và luôn lấy nghĩa tình làm trọng:
- "Miếng trầu ăn nặng là bao
Muốn cho đông liễu, tây đào là hơn".
- Trầu này trầu nghĩa trầu tình
Trầu nhân, trầu ngãi, trầu mình lấy ta".
Tục ăn trầu còn gắn với tục nhuộm răng đen, tuy hai tập tục này là hai khía
cạnh khác nhau nhưng lại bổ sung cho nhau. Ngày nay, các phong tục tập
quán mất đi khá nhiều nhưng trầu cau vẫn là thứ không thể thiếu trong việc
giao hiếu, kết thân, cưới hỏi của người Việt, bởi miềng trầu tuy đơn giản
nhưng mang bao ý nghĩa sâu đậm trong đời sống văn hóa của người Việt
Nam. Tục ăn trầu còn gắn với phong tục nhuộm răng đen để có những má
hồng răng đen tiêu biểu của cái đẹp con gái thuở nào. Người thôn nữ má
hồng răng đen, một thuở đã trở thành hình ảnh làm si mê biết bao chàng trai,
như câu ca xưa:
"Mình về mình nhớ ta chăng
Ta về ta nhớ hàm răng mình cười
Năm quan mua lấy miệng cười
Mười quan chẳng tiếc , tiếc người răng đen."
Người thời nay dẫu đa số chẳng ăn trầu song vẫn âm thầm nhớ, da diết
nhớ cái duyên nghĩa trầu cau. Phải chăng đó là cái duyên của sự chuyển
hóa, của sự biến điệu. Trầu, cau, vôi, vỏ tất cả nếu đứng riêng rẽ thì mỗi
thứ chỉ là cây, là đá, là lá. Nhưng khi chúng hợp lại, hòa quyện, được ủ ấp
trong môi miệng của con người, thì tất cả bỗng biến đổi. Trở nên đằm
thắm, trở nên rực rỡ. Và trầu cau đã là nơi khởi đầu cho bao mối lương
duyên.
Bên cạnh với tục ăn trầu trong đời sống văn hóa nông thôn
người Việt lúc ở nhà tiếp khách hay những lúc lao động cuốc cày
gặt hái thì không thể thiếu được điếu thuốc lào. Nó cũng là một nét
vă hóa nổi bật của người nông thôn từ xa xưa tới nay.
Trong khi đa số giới nữ ăn trầu và miếng trầu là đầu câu
chuyện thì đối với đàn ông, thuốc lào gắn bó với họ lúc vui, buồn
thậm trí suốt cả cuộc đời.
“Cầm điếu thuốc như tráng sĩ cầm đao”
Hay:
“Hút điếu thuốc lào nâng cao sĩ diện”
Thuốc lào được hút bằng điếu ống, điếu bát, để cho tiện dụng
khi xa nhà lại hút bằng điếu cày (điếu để hút thuốc trong lúc cày
bừa ở đồng ruộng nên gọi là điếu cày.
Sẽ là thiếu nếu nhắc đến trầu mà không nhắc đến thuốc lào. Đa số nữ
giới ăn trầu và miếng trầu là đầu câu chuyện, còn đàn ông, thuốc lào gắn bó
với họ lúc vui, lúc buồn. Có người ngỡ thuốc lào được sản xuất từ nước Lào,
nhưng hoàn toàn không phải thế. Loại thuốc này chỉ có ở Việt Nam, nó đã đi
vào ca dao tục ngữ Việt Nam từ rất xa xưa
“Nhớ ai như nhớ thuốc lào.
Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên”.
“Thuốc lào chồng hút vợ say
Thằng bé châm đóm lăn quay giữa nhà”
Hơn thế nữa, trong 54 dân tộc anh em, hầu như dân tộc nào cũng biết
hút thuốc lào.
Thuốc lào được hút bằng điếu bát loại thông dụng cho hầu hết các gia đình.
Điếu ống dùng trong những gia đình quyền quý. Để cho tiện dụng khi xa
nhà, những người lao động lại hút bằng điếu cày - loại điếu để hút thuốc
trong lúc cày bừa ở đồng ruộng nên gọi là điếu cày. Cùng với cơi trầu, chiếc
điếu và bộ đồ pha trà là những đồ dùng tiếp khách trong mỗi gia đình.
“Trầu xanh, cau trắng, chay hồng,
Vôi pha với nghĩa, thuốc nồng với duyên”
Thời xưa, ngoài miếng trầu là đầu câu chuyện, thuốc lào cũng được
đem ra để mời khách, hút thuốc lào còn được gọi là ăn thuốc lào. Thuốc lào
sau khi gieo trồng và thu hoạch chủ yếu được chế biến thủ công, lá được rửa,

Xem chi tiết: phong tục “trầu cau” và “hút thuốc lào”