Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
B. NỘI DUNG
I . CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TẾ :
1. cơ sở lý luận :
- Tính tích cực là 1 hiện tượng sư phạm biểu hiện sự cố gắng cao
về nhiều mặt trong họat động học tập .
- Tính tích cực học tập là khát vọng học tập ,cố gắng trí tuệ và
nghò lực cao trong quá trình chiếm lónh tri thức .
- Theo G . I sukina 1979 : tích cực là :
+Họ khao khát ,tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của
giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn , thích được phát biểu ý
kiến của mình về vấn đề bài toán nêu ra.
+ Học sinh hay nêu thắc mắc ,đòi hỏi giải thích cặn kẽ những
vấn đề giáo viên trình bày chưa đủ rõ .
+ Học sinh chủ động vận dụng linh họat những kiến thức , kỹ
năng đã học để nhận thức các vấn đề mới .
+ Học sinh mong muốn được đóng góp với thầy ,với bạn những
thông tin mới lấy từ những nguồn khác nhau, có khi vượt ra ngoài
phạm vi bài học, môn học .
- Luật giáo dục 24 – 2 : “ phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực tự giác chủ động ,sáng tạo của học sinh phù
hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học bồi dưỡng phương tự
học , rèn luyện kỹ năng vận dụng kiên thức vào thực tiễn , tác động
đến tình cảm , đem lại niềm vui , hứng thú học tập cho học sinh ” .
5
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
- Trên cơ sở đó , để năng cao chất lượng dạy học môn toán , đặc
biệt là năng cao kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào trong tiết “
Luyện tập ” toán THCS thì đòi hỏi những người thầy có tâm huyết
đối với sự nghiệp giáo dục phải tìm ra những biện pháp thiết thực
nhất để phát huy tính tích cực,chủ động học tập của học sinh trong
tiết“ luyện tập ” Toán THCS .
2 . Cơ sở thực tiễn :
Hiện nay ở các trường THCS huyện Phước Long và trường THCS
Nguyễn Du nói riêng có rất nhiều giáo viên dạy tiết “Luyện tập”
theo phương pháp tích cực.
- Công việc của thầy và trò thường là :HS được chuẩn bò trước bài
tập ở lớp học hoặc ở nhà . Một số học sinh lên bảng trình bày cách
giải của mình , giáo viên hướng dẫn học sinh cả lớp nhận xét cách
giải của bạn , kiểm tra kết quả trung gian và đáp số . cuối cùng giáo
viên tổng kết ưu khuyết điểm về lời giải của học sinh và đưa ra lời
giải mẫu ,qua bài tập đó để củng cố lý thuyết . còn bài tập đối với
học sinh khá giỏi bằng cách khái quát hóa, đặc biệc hóa , tương tự
hóa …
- Mô hình dạy tiết “Luyện tập ” toán THCS nói trên có ưu
điểm là lớp học tương đối sinh động , học sinh đỡ thụ động . Tuy
nhiên về bản chất thì vẫn là lối dạy theo kiểu “ thức ăn bày sẵn ”
.Yêu cầu đổi mới là học sinh phải tích cực , chủ động , tự lực tiếp
cận kiến thức thông qua những gợi ý dẫn dắt từ cái đã biết sang cái
chưa biết .
6
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
- Dạy học toán theo yêu cầu đổi mới hiện nay rất chú trọng đến
thực hành .Vì vậy dạy tiết “Luyện tập ” toán bậc THCS rất cần thiết
, quan trọng là luyện tập kỹ năng tính toán , kỹ năng suy luận logic ,
kỹ năng vận dụng tóan học vào thực tế … Ngoài việc rèn luyện các
bài tạp ở SGK, giáo viên cần bổ sung thêm lọai bài tập “ Mơ û” được
sắp xếp cóhệ thống giúp học sinh củng cố và vận dụng kiến thức 1
cách tích cực , chủ động , sáng tạo .
- Trong quá trình dạy tiết “ Luyện tập ” tóan THCS tôi nhận
thấy việc sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống học sinh
chỉ tiếp nhận nguồn tri thức do giáo viên cung cấp , chưa pháp huy
được tính tích cực, chủ động của học sinh ,học sinh tiếp thu kiến
thức 1 cách thụ động . Nếu sử dụng phương pháp dạy học “ lấy học
si nh làm trung tâm ” không khéo chỉ có học sinh khá, giỏi làm
việc , còn học sinh yếu kém hầu như không làm việc , chỉ đồng ý
với ý kiến của học sinh khá giỏi . Trên cơ sở tôi nhận thấy cần phải
tìm ra những biện pháp , phương pháp dạy tiết “Luyện tập ” phù hợp
với trình độ nhận thức của học sinh vùng sâu , vùng xa và vùng khó
khăn .
II. CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
TIẾT “ LUYỆN TẬP ” TOÁN BẬC THCS
1. Dạy học tiết “ Luyện tập ” thông qua tổ chức các họat động
của học sinh :
Dạy học toán thực chất là dạy họat động toán học . Học sinh
là chủ thể họat động cần phải được cuốn hút vào những họat động
7
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo , thông qua đó học sinh tự
lực khám phá những điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu
những tri thức đã được sắp xếp .
Do đó,trong tiết “ luyện tập ” tôi là người tổ chức, chỉ đạo ,
học sinh tiến hành csc họat động học tập , củng cố kiến thức cũ , tìm
tòi và phát hiện kiến thức mới , luyện tập vận dụng kiến thức vào
các tình huống khácnhau .Trong tiết “ luyện tập” không nên cung cấp
, không áp đặt những kiến thức có sẵn mà hướng dẫn học sinh nắm
được đòng lý khái niệm ,quy tắc thông qua các bài tập , rèn luyện kỹ
năng ,hình thành cho học sinh vận dụng kiến thức toán học vào học
tập các môn khác và vào thực tiễn .
2. Dạy học tiết “Luyện tập” chú trọng rèn luyện phương pháp tự
học
-Giáo viên dạy tiết “ Luyện tập ”cần chú trọng rèn luyện cho
học sinh các phương pháp tự học , học sinh biết cách học , biết cách
suy luận , biết tự tìm lại những điều đã quên , biết cách tìm tòi để
phát hiện kiến thức mới , rèn luyện cho học sinh các thao tác tư duy :
phân tích , tổ hợp, đặc biệt hóa, khái quát hóa,tương tự , quy lạ về
quen … giúp học sinh có thể tự đọc hiểu được yêu cầu của bài toán
,tự làm bài tập từ đó phát huy được tiềm năng sáng tạo của bản thân
.
3. Dạy học tiết “ Luyện tập ” cần tăng cường học tập cá thể
phối hợp với học tập hợp tác ( học tập theo nhóm )
- Đối với tiết “ Luyện tập ” đòi hỏi học sinh phải nghó nhiều
hơn , làm nhiều hơn thảo luận nhiều hơn .Học sinh phải thực sự suy
8
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
nghó và làm việc một cách tích cực , độc lập đồng thời phải có mối
quan hệ hợp tác cá nhân trên con đường tìm ra cách chứng minh ngắn
gọn , xúc tích của bài toán .
- Qua sự hợp tác tìm tòi , nghiên cứu , thảo luận trong tập thể
,ý kiến của mỗi cá nhân được bộc lộ , được điều chỉnh là khẳng đònh
đúng hay bác bỏ.
4 . Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò trong
tiết “ Luyện tập ” toán bậc THCS
GV hướng dẫn học sinh phát triển năng lực tự đánh giá bài làm
của mình để tự điều chỉnh cách học ,giáo viên tọa điều kiện để học
sinh tham gia đánh giá bài làm lẫn nhau Gíao viên phải cải tiến nội
dung hình thức , phương pháp kỹ năng đánh giá.
Trên đây là 4 đặc trưng cơ bản để giảng dạy tiết “ Luyện tập ”
toán THCS mà tôi đã thực hiện 5 năm đổi mới phương pháp dạy
học .Tôi thấy chất lượng học sinh khá hơn trước .Học sinh biết học
tập thành nhóm nhỏ để lónh hội kiến thức, biết phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo trong học tập, biết tự đánh giá và tự khẳng
đònh tri thức của mình
III. NHỮNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾT “ LUYỆN TẬP ”
TOÁN THCS :
1.Giáo viên cần hiểu rõ vò trí của tiết “ luyện tập ” toán trong
chương trình THCS
9
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
- Số tiết luyện tập môn toán THCS chiếm một tỉ lệ khá cao
trong chương trình (gần 2/3).Tiết “ Luyện tập ” toán bậc THCS có vò
trí hết sức quan trọng không chỉ chiếm một tỉ lệ cao về số tiết học
mà điều chủ yếu là.Nếu tiết lý thuyết cung cấp cho học sinh những
kiến thức cơ bản thì tiết “ luyện tập ” có tác dụng hoàn thiện các
kiến thức cơ bản đó, học sinh nhớ và khắc sâu hơn những vấn đề lý thuyết đã
học. Đặc biệt trong tiết “ luyện tập ” học sinh có điều kiện thực hành, vận dụng
các kiến thức đã học vào việc giải quyết các bài toán thực tế, rèn luyện kỹ năng
tính toán, các thao tác tư duy để phát triển năng lực sáng tạo của học sinh .
- Tiết “ luyện tập ” không phải chỉ là tiết giải các bài tập toán đã cho học sinh
làm ở nhà , hay trên lớp. Ngay cái tên “ tiết luyện tập ” đả chỉ cho ta biết “ thầy
phải luyện cái gì ” “ trò phải tập cái gì ” . Thầy luyện trò tập đó là nội dung chủ
yếu của tiết luyện tập . Tiết luyện tập có mục đích rõ ràng hơn “ tiết bài tập ”
2. Khi dạy “ tiết luyện tập ” giáo viên cần phải nắm mục tiêu
chung của một tiết “ luyện tập ” toán THCS
- Một là : Hoàn thiện, năng cao phần lý thuyết của tiết học
trước (1 số tiết học trước ) thông qua một hệ thống bài tập ( gồm bài
tập trong SGK, sách bài tập hoặc các bài tập tự chọn, tự sáng tọa
của giáo viên ) đã được sắp xếp hợp lý theo kế họach lên lớp.
- Hai là: Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng, thuật toán, hoặc
các nguyên tắc giải toán, dựa trên nội dung lý thuyết toán đã học và
phù hợp với trình độ tiếp thu của đại đa số học sinh của một lớp học
thông qua 1 hệ thống các bài tập đã được sắp xếp theo chủ ý của
giáo viên.
10
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
- Ba là : thông qua phương pháp và nội dung của tiết học ( hệ
thống các bài tập của tiết học ) rèn luyện cho học sinh nề nếp làm
việc có khoa học, học tập tích cực, chủ động sáng tạo, rèn luyện
phương pháp tư duy cần thiết .
* Trên đây là 3 yêu cầu chủ yếu của tiết “ Luyện tập ” toán . Tuy
nhiên tùy theo yêu cầu cụ thể của từng tiết học và đặc điểm của
phần môn học, đại số hay hình học mà trong từng tiết luyện tập nổi
lên yêu cầu trọng tâm.
Ví dụ : ở phần số học,đại số,tiết “ luyện tập ” chủ yếu rèn luyện
cho học sinh kỹ năng tính toán, cung cấp một số thuật toán cho học
sinh.Đối với các bài toán đố, bài toán có lời thì yêu cầu kỹ năng
tính toán không phải là trọng tâm mà trọng tâm là rèn luyện cho học
sinh kỹ năng phân tích bài toán, hiểu rõ nội dung bài toán .Đối với
phần môn hình học,yêu cầu rèn luyện phương pháp tư duy thì quan
trọng hơn là cung cấp cho học sinh lời giải của 1 bài toán cụ thể .
Tóm lại : tùy theo yêu cầu cụ thể của từng tiết học mà giáo viên
đưa ra yêu cầu nào là trọng tâm, yêu cầu nào là chủ yếu và mức độ
của từng yêu cầu.
3. Khi dạy tiết “ Luyện tập ”toán GV cần nắm cấu trúc về nội
dung của tiết luyện tập toán.
* Tiết “Luyện tập ” toán có thể được cấu trúc theo nhiều phương
án khác nhau
a. Phương pháp 1 : Gồm 3 bước
- B1 : Nhắc lại 1 hệ thống các nội dung lý thuyết đã học
(ĐN,ĐL,quy tắc, công thức , nguyên tắc giải toán…)
11
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
-B2 : Cho học sinh trình bày lời giải các bài tập đã làm ở nhà
mà giáo viên đã quy đònh nhằm kiểm tra sự vận dụng lý thuyết trong
việc giải toán, kiểm tra kỹ năng tính toán cách diễn đạt bằng lời ,
cách trình bày lời giải bài toán của học sinh .
Sau khi đã cho học sinh của lớp nhận xét ưu , khuyết điểm trong
cách giải, đánh giá đúng sai trong lời giải , có thể đưa ra cách giải
ngắn gọn hơn, thông minh hơn … GV cần chốt lại vấn đề có tính giáo
dục theo các nội dung sau :
+ Phân tích những sai lầm và nguyên nhân dẫn đến những sai
lầm đó ( nếu có).
+ Khẳng đònh những chổ đúng, làm tốt của học sinh để kòp thời
đôïng viên học sinh .
+ Đưa ra những cách giải khác ngắn gọn hơn, thông minh hơn .
-B3 : Cho học sinh làm một số bài tập mới (do giáo viên tự biên
sọan )nhằn đạt được một số yêu cầu sau :
+ Kiểm tra ngay sự hiểu biết của học sinh phần lý thuyết mở
rộng do giáo viên đưa ra trong tiết luyện tập ( nếu có ).
+Rèn luyện tính nhanh, tính nhẩn một cách thông minh, rèn luyện
tính linh họat sáng tạo qua các cách giải khác nhgau của mỗi bài
toán.
+ Khắc sâu và hoàn thiện phần lý thuyết qua các bài tập vui có
tính chất thiết thực.
b) Phương pháp 2 : Gồm 3 bước
12
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
- B1 : Cho học sinh trình bày lời giải các bài tập cũ đã cho làm
ở nhà để kiểm tra học sinh hiểu lý thuyết đến đâu, kỹ năng vận
dụng lý thuyết trong việc giải các bài toán như thế nào ? Học sinh
thắc mắc những sai phạm nào? Các sai phạm nào thường mắc phải ,
cách trình bày lời giải một bài toán như thế nào ?
- B2 : Giáo viên chốt lại vấn đề có tính chất trọng tâm
+ Nhắc lại một số vấn đề chủ yếu về lý thyết mà học sinh chưa
hiểu,hiểu chưa sâu nên không vận dụng tốt vào việc giải các bài tập
toán .
+ Chỉ ra sai sót của học sinh, nhất là những sai sót thường mắc
phải của học sinh
+ Hướng dẫn cho học sinh cách trình bày, diễn đạt bằng lời nói,
bằng ngôn ngữ toán học, kí hiệu toán học…
- B3 : Cho học sinh làm một số bài tập mới ( do giáo viên chọn,
tự biên sọan theo mục tiêu của tiết luyện tập ) nhằm đạt một số yêu
cầu sau :
+ Hoàn thiện lý thuyết , khắc phục những sai lầm mà học sinh
thường mắc phải .
+ Rèn luyện kỹ năng tính nhanh, tính nhẩm một cách thông minh,
linh họat sáng tạo tronhg khi giải toán .
+ Rèn luyện mọt vài thuật toán cơ bản mà yêu cầu học sinh cần
phải ghi nhớ .
+ Rèn luyện cách phân tích nội dung bài toán để tìm ra phương
hướng giải quyết .
+ Rèn luyện cách trình bày lời giải một bài toán bằng văn viết …
13
Người thực hiện : Lý Hồng n trường THCS Nguyễn Du
*Tóm lại : Dù sử dụng phương pháp nào thì cũng cần có 3 phần chủ
yếu là hòan thiện lý thuyết , rè luyện kỹ năng thực hành và phát
huy được tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh …
4. Để thực hiện tiết “ Luyện tập ” toán tốt giáo viên cần nắm
quy trình sọan bài và quy trình thực hiện tiết “ luyện tập ” toán
trên lớp
a . Nghiên cứu tài liệu :
Trước hết phải nghiên cứu phần lý thuyết mà học sinh được
học, giáo viên phải xác đònh rõ kiến thức cơ bản, kiến thức trọng
tâm, kiến thức năng cao hoặc mở rộng .
Tiếp theo là nghiên cứu csc bài tập trog SGK ,SBT và tự mình
trả lời đượcnhững yêu cầu sau:
+ Cách giải các bài toán như thế nào ?
+ Có thể bao nhiêu cách giải bài toán nào ?
+ Cách giải nào là cách giải thường gặp ? Cách giải nào là cơ
bản ?
+ Mục đích và tác dụng củ từng bài tập như thế nào ?
+ Nghiên cứu sách tham khảo (SGV, sách hướng dẫn …)
Từ đó xây dựng nội dung tiết “ Luyện tập ”
b. Nội dung bài sọan tiết luyện tập :
+ Mục tiêu của tiết luyện tập
+ Cấu trúc tiết luyện tập
. Chữa các bài tập cũ đã ra ở bài trước .
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét